Tower Racing

Szukaj

Idź do treści

fizjologia rozrodu - ogiery


FIZJOLOGIA ROZRODU KONI
OGIERY

FIZJOLOGIA CYKLU ROZRODCZEGO

Płodność ogiera ocenia się na drodze badania klinicznego, szczegółowego badania jakości nasienia oraz obserwacji jego zachowań płciowych. Jest rzeczą bardzo ważną należyte dostosowanie liczby krytych klaczy do libido i jakości nasienia danego ogiera.

Ocena funkcji rozrodczych ogiera

Ocena przydatności ogiera do rozrodu rozpoczyna się od ogólnego badania klinicznego, ze szczególnym uwzględnieniem zewnętrznych narządów płciowych oraz kończyn tylnych i grzbietu (w celu potwierdzenia zdolności do wykonania skoku i krycia).
Powinno się poddać starannemu badaniu palpacyjnemu jądra, oceniając ich obwód, konsystencję i umiejscowienie. Następnie ocenia się libido ogiera, a w szególności czas reakcji od prezentacji klaczy do chwili wykonania efektywnego skoku kopulacyjnego. Niedostateczny popęd płciowy, objawy agresji w stosunku do klaczy lub obsługi oraz wszekie inne nietypowe zachowania ogiera powinny być starannie zanotowane.


Ocena jakości nasienia

Jeśli badanie ma miejsce przed rozpoczęciem sezonu rozrodczego, nasienie pobiera się trzykrotnie w odstępie 24 godzinnym aby pozbyć się istniejących rezerw nasienia. W sezonie zaleca się przerwę w wykorzystaniu rozpłodowym ogiera na trzy dni przed badaniem jakości jego nasienia.
Standardowe badanie w sezonie obejmuje jego dwukrotne pobranie, z godzinną przerwą, i ocenę ejakulatu bez frakcji żelowej. Ocenie podlegać powinny następujące elementy:
- całkowita liczba plemników,
- odsetek plemników o ruchu postępowym,
- morfologia i pH.
Pomiar liczby plamników o ruchu postępowym u indywidualnego ogiera pozwala na jego lepsze wykorzystanie do krycia naturalnego - ogiera o normalnej płodności zazwyczaj wykorzystuje się do krycia dwa razy dziennie, sześć razy w tygodniu.

Wnętrostwo

Wnętrostwo oznacza sytuację gdy jedno lub obydwa jądra nie zstąpiły normalnie do worka mosznowego i jest podwójnym problemem w hodowli koni. Niektórzy właściciele mogą życzyć sobie podjęcia działania terapeutycznego, ale większość z tych, którzy nie zamierzają wykorzystywać ogiera do celów rozrodczych woli spokojniejszy temperament wałacha (wykastrowanego ogiera). Jeśli ogier wnęter zostanie jednostronnie wykastrowany, pozostawiwszy jedno jadro w kanale pachwinowym lub w jamie brzusznej, ów "fałszywy wałach" będzie wykazywał męskie zachowanie płciowe, często z nasiloną agresywnością. Niekiedy pozostawione w jamie brzusznej jądro ulega degeneracji i nowotworzeniu.
Jeśli jądro może być zlokalizowane w kanale pachwinowym na drodze palpacji, diagnoza jest bardzo prosta, ale w przypadku jądra pozostającego w jamie brzusznej może przysparzać trudności.
W leczeniu wnętrostwa u zwierząt i ludzi stosuje sle CnRH i hCC. Powodzenie takiego leczenia u koni jest trudno ocenić, jako że brak jest publikowanych badań kontrolowanych w tym zakresie.
Istnieją niepublikowane doniesienia o zastosowaniu CnRH lub hCC u ogierów w celu indukcji zejścia do worka mosznowego jądra znajdującego się w kanale pachwinowym. Jeśli się w ogóle podejmuje takie leczenie, nie powinno się go rozpoczynać zbyt długo po okresie osiągnięcia dojrzałości płciowej, jako, że zdolność produkcji nasienia przez zatrzymane jądra może ulec trwałemu upośledzeniu na skutek wyższej temperatury panującej w kanale pachwinowym niż w worku mosznowym. Jądra takie pomimo sprowadzenia do kanału pachwinowego mogą pozostawać małe, miękkie i nieaktywne nasieniotwórczo.

Terapia wnętrostwa przy pomocy CnRH powinna być rozpoczęta przed ukończeniem 2. roku życia (500 mcg dwa razy dziennie przez 3 tygodnie). Laboratorium Rozrodu w Lexington, USA zaleca takie postępowanie terapeutyczne i opisuje powodzenie w 60% przypadków, jeśli jądro jest wyczuwalne w kanale pachwinowym. Jeśli jądro przemieści się do worka mosznowego, leczenie jest kontynuowane do czasu osiągnięcia przez nie normalnej wielkości. Inni sugerują zastosowanie hCC w dawce 2,500 j.m., dwa razy w tygodniu przez okres 4-6 tygodni. W tym przypadku brak jest jednakże danych wskazujących na to jak często w wyniku takiej terapii uzyskuje się zejście jądra i czy wykazuje ono normalne funkcje nasieniotwórcze.
Leczenie takie jest stosunkowo bezpieczne.
Ludzka gonadotropina kosmówkowa może być wykorzystana także w celu diagnozy wnętrostwa u "fałszywych wałachów". Dokonano oceny wpływu dożylnego podania 10000 j.m. hCC wałachom, ogierom i wnętrom. U ogierów i wnętrów maksymalne stężenie testosteronu obserwowano w 2 dni po podaniu preparatu. U prawdziwych wałachów podanie hCC nie miało żadnego wpływu na poziom testosteronu.

ZACHOWANIA PŁCIOWE

Zachowanie płciowe ogiera jest kształtowane przez wiele czynników takich jak sezon, poziom hormonów płciowych we krwi, uwarunkowania psychologiczne oraz umiejętności personelu.
Częstymi problemami powodującymi nieprawidłowe zachowania płciowe u ogierów są brutalne postępowanie personelu, nadmierna eksploatacja samca, schorzenia ogólne i ból (często dotyczący apartu ruchu) oraz w przypadku ogierów wykorzystywanych do produkcji nasienia do sztucznego unasienniania
- nieprawidłowe przygotowanie sztucznej pochwy (zbyt niska lub zbyt wysoka temperatura, zbyt niskie napięcie ścian).
Obniżony popęd płciowy lub słaba zdolność krycia wydają się być jednym z najczęściej opisywanych problemów występujących u ogierów rozpłodowych. Jednak niezmiernie mało jest ośrodków specjalizujących sie w diagnostyce i leczeniu zaburzeń płciowych u ogierów i z całą pewnością istnieje potrzeba większej liczby badań w celu pełnego poznania tych złożonych procesów.


Niedostateczny popęd płciowy (libido)
Generalnie uznaje sie, że farmakologiczna stymulacja popędu płciowego i zdolności do krycia jest wyjściem ostatecznym i powinna być stosowana tylko gdy badanie kliniczne, zmiany sposobu prowadzenia ogiera i cierpliwy trening nie przynoszą wyników.
Jeśli konieczne jest u młodego, niedoświadczonego ogiera obniżenie nerwowości (0.05mg/kg diazepamu w powolnej Iniekcji dożylnej, 5 minut przed kryciem) lub stymulacja libido (50 mcg CnRH, iniekcja podskórna na 2 i 1 godzinę przed kryciem), zazwyczaj wystarcza jedno- lub kilkukrotna interwencja, jako że ejakulacja jest sama w sobie silnym bodźcem promującym dalsze zachowania płciowe.
Pomimo, ze terapia przy pomocy CnRH ma na celu uzyskanie przejściowego wzrostu stężenia testosteronu we krwi, nie zaleca się stosowania egzogennego testosteronu w celu stymulacji libido, ponieważ zbyt wysoka dawka grozi zahamowaniem spermatogenezy i stymulacją agresywnego zachowania.

Degeneracja tkanki jąder
Istnieje wiele czynników, które mogą powodować degenerację tkanki jąder u ogiera, takich jak wiek, urazy mechaniczne jąder oraz schorzenia zakaźne i pasożytnicze. Dianostyka zmian zwyrodnieniowych jest trudna jeśli brak jest wyników poprzednich badań i nie można porównać rozmiarów i konsystencji jąder z danymi historycznymi dla danego osobnika. Możliwe jest wykonanie badania histologicznego tkanki jąder pobranej na drodze biopsji, ale może ona prowadzić do powstania znacznych wylewów i naruszenia bariery krew-jądro, co z kolei prowadzi do powstania przeciwciał przeciwko antygenom plemników i może jeszcze bardziej upośledzać płodność ogiera. Badanie ultrasonograficzne stanowi metodę nieinwazyjną i praktycznie pozbawioną ryzyka i pozwala na szczegółowe badanie struktury tkanki jąder.


Obrzęk lub stan zapalny moszny mogą zaburzać termoregulację jąder i prowadzić do wzrostu temperatury moszny i samych jąder, co w znacznym stopniu upośledza produkcje i jakość nasienia. Wzrost temperatury zaledwie o 2°C przez okres 24 godzin, jeśli nie jest jak najszybciej skorygowany, prowadzi praktycznie do sterylizacji ogiera aż do czasu ukończenia nowego cyklu spermatogenezy (57 dni).

Hemospermia i urospermia
Obecność krwi lub moczu w ejakulacie w znacznym stopniu obniża jego zdolność do zapłodnienia. Przyczyną obecności krwi w nasieniu może być zakażenie tkanki jąder i dróg wyprowadzających nasienie, uraz, proces nowotworowy, zakażenie hebronema oraz zastosowanie pierścienia gumowego w celu zapobiegania masturbacji.
Wydaje się, że obecność czerwonych krwinek w stężeniu zaledwie 20% pełnej krwi, jest czynnikiem dramatycznie obniżającym płodność nasienia, choć natychmiastowe rozcieńczenie ejakulatu stosownym rozcieńczalnikiem zmniejsza negatywny wpływ zanieczyszczenia. Przerwa w użytkowaniu rozpłodowym
na okres do 3 miesięcy i terapia przyczynowa schorzenia pierwotnego może prowadzić do eliminacji problemu.
Urospermia jest trudniejsza do stwierdzenia, jako że objawy kliniczne tego zaburzenia są subtelne, a pierwotna przyczyna nieznana. Ogiery wykazujące urospermię mogą oddawać mocz podczas ejakulacji jedynie w 30% skoków, a wystarczy doprawdy nieznaczna ilość moczu w ejakulacie aby doszło do obniżenia jego płodności. Ponieważ zaburzenie to występuje sporadycznie, trudno jest ocenić stosowane metody terapeutyczne, a wyniki ich stosowania są bardzo wątpliwe.



Powrót do treści | Wróć do menu głównego